|
Muhammed Esed (1900-1992) |
| -Muhammed Esed, 1900 y�l�nda, Do�u Gali�ya'n�n Lvov �ehrinde, Yahudi bir ailenin �� �ocu�un ortancas� olarak d�nyaya geldi. -Baba taraf�ndan dedesi Czemowitz'de, matematik ve fizikte uzmanl��� olan ve astronomiye de ilgisi bulunan satran� ustas� bir hahamd�. -Babas� ise ailenin muhalefetine ra�men fen tahsili yapmak istiyordu. Fakat mal� darl�k ancak hukuk tahsili yapmas�na ve avukat olmas�na imkan vermi� ve evlendikten sonra Lvov'a yerle�mi�ti. -Esed, burada hem �ehir hayat�n� hem de anne taraf�ndan dedesinin malikanesinde k�y hayat�n� ya�ad� ve mutlu bir �ocukluk ge�irdi. -Babas� ger�ekle�tiremedi�i fen tahsilinin �st�rab�n� bilimsel yay�nlar� izleyerek hafifletmeye �al���yor ve o�lunun kendi yapamad���n� ger�ekle�tirmesini istiyordu. Oysa o tarihe, �iire, Polonya ve Alman edebiyat�na ilgi duyuyordu. Esed de aile gelene�i icab� evde �zel dini e�itim g�rd�. On �� ya�lar�nda �braniceyi su gibi okuyor ve ak�c� bir dille konu�abiliyordu. Tevrat, Mi�na, Gemara, Talmud okuyor ve Aramice de anl�yordu. 1914 y�l� sonlar�na do�ru o s�ralarda oturmakta olduklar� Viyana'da, ya�� tutmad��� halde okuldan ka�arak g�steri�li yap�s�na g�venerek ba�ka bir adla Avusturya ordusuna asker yaz�ld�. Fakat ailesi onu buldu ve geri getirdi. D�rt y�l sonra ise normal yoldan asker olduysa da devrim patlak verince Avusturya �mparatorlu�u ��kt� ve sava� da sona erdi. -Sava�tan sonra Viyana �niversitesinde iki y�l sanat tarihi ve felsefe okudu. Fakat bunu kendine uygun bulmayan Esed, gazeteci olmak istiyordu. -Babas� ile fikir ayr�l��� anla�mazl�kla sonu�lan�nca, annesinin de �l�m�nden bir y�l sonra 1920'de Viyana'y� terk ederek Prag'a, oradan da Berlin'e gitti. Edebiyat �evrelerinde dola�t�, film y�netmeni asistanl���, senaristlik yapt�. -1921 y�l� sonbahar�nda �United Telegraph� adl� ajansta muhaberat servisinde telefon g�revlisi olarak i�e girdi. Bir s�re sonra Berlin'e Rusya'daki sefalet i�in gizlice yard�m toplamaya gelmi� olan Madam -Gorky ile bir r�p�rtaj yapmaya ve bunu kimsenin haberi olmadan ajans�n�n b�ltenlerine ge�meye muvaffak olunca telefon g�revlili�inden ger�ek muhabirli�e ge�ti. -1922 y�l�nda, Kud�s'te oturan k���k day�s� psikiyatrist Dorian'dan bir davet al�nca, �o�u zamanki gibi an� bir kararla Ajans'tan ayr�l�p, gemiyle Karadeniz �zerinden �skenderiye'ye, oradan da trenle Kud�s'e gitti. -O y�l Kud�s'ten bir�ok gazeteyle yaz��ma sonucu Frankfurter Allgemeine Zeitung'un Yak�n Do�u muhabiri oldu. Sonra Kahire'ye gitti. -1923 yaz�nda tekrar Kud�s'e d�nd�. Muhtemelen bu y�l Siyonist �nder Chaim Weizmann ile tart��t� ve siyonizme kar�� ��kt�. -Siyonist idealleri temelsiz ve gayri ahlaki buluyordu. Amman'a gitti, Emir Abdullah'la ve dan��man� filozof R�za Tevfik'le tan��t�. - Buradan �stanbul'a gitmek isterken b�t�n resmi evrak�n� kaybedince, yaya olarak �am'a gitti. Sonbaharda Bursa, �stanbul, Sofra, Belgrad �zerinden Frankfurt'a d�nd�. Berlin'e gidi� geli�lerinde ileride kendisiyle evlenece�i, sezgileri g��l� ve y�ksek dul bayan Elsa ile tan��t�. -Bu arada ilk gezi izlenimlerinden olu�an kitap �Unromantisches Morgenland� ad�yla yay�mland�. -1924 bahar�nda Frankfurter Zeitung taraf�ndan bu kez daha iyi �artlarla yeniden Do�u'ya g�nderildi. Port Said �zerinden Kahire'ye geldi, el-Ezher �eyhi Mustafa el-Mera�� ile tan��t� ve uzun sohbetlerde bulundu. Yaz ba��nda Kahire'den ayr�larak yeniden �rd�n'e gitti. Birka� kez daha �am'a, Trablus'a, Beyrut'a gitti geldi. Halep'ten Deyr ez-ZGr'a giderken ileriki y�llarda dostu ve seyahat rehberi olacak olan -Kuzey Arabistan'�n �ammar kabilesinden Zeyd .b. �anim ile tan��t�. �ran'a, K�rdistan'a, Afganistan'a gitti. -1926'da k�� sonuna do�ru Herat'tan ayr�larak Merv, Semerkant, Buhara, Ta�kent �zerinden Moskova'ya gitti, sonra Avrupa'ya d�nd�. Elsa'y� ikna etti ve onunla evlendi. Gazete'den ayr�larak yeni gazetelerle anla�t�; bir m�ddet Berlin'e yerle�tiler. Jeopolitik Akademisinde daha �nce verdi�i seri konferanslara devam etti. -Bu y�l�n sonbahar�nda bir g�n Berlin metrosunda seyahat ederken g�rd��� y�zlerin istisnas�z hepsinin derin ve gizli bir ac�yla kas�l� oldu�unu m��ahede etti. Duydu�u sars�nt�yla bunu yan�ndaki Elsa'ya a�t�. -Elsa �a�k�nl�kla "Bir cehennem azab� �ekiyorlar sanki... Acaba kendileri bunun fark�ndalar m�?" cevab�yla onu tasdik etti. Esed bu ac�lar� ve �st�raplar� insanlar�n ger�eksiz, inan�s�z ve fas�las�zca refah pe�inde olmalar�na ba�lar. Eve d�nd�klerinde masada a��k kalm�� MushaP� g�rd�. Kapat�p kald�rmak i�in uzand���nda g�z� Tek�s�r suresine ili�ti. Birden surenin o g�n metroda ya�ad�klar�n�n tam bir yank�s� oldu�unu hissetti ve �unlar� d���nd�: "B�t�n �a�larda insanlar tamah�, a�g�zl�l��� tan�m��lard�r: ama tamah ve a�g�zl�l�k ba�ka hi�bir �a�da bug�n oldu�u kadar ... ci�er s�k�c� bir h�rs halinde kendini a���a Vurmam��t�. ... �nsanlar�n boyunlar�na binmi�ti ifrit; kam��s�n� tam y�reklerinin ba��na indiriyor ve uzaklarda alayla g�z k�rpan yalanc� hedeflere do�ru dehliyordu onlar�. ... Ne kadar hikmetli olursa olsun bir insan, yirminci y�zy�la �zg� bu ac�l� ko�uyu kendili�inden bilemez. B�ylesine hakim bir perdeden, b�ylesine apa��k bir �slupla dile getiremezdi. Hay�r Kur'an'da konu�an, Muhammed (S.A.V.)'in sesinden daha g��l�, daha y�ksek bir sesli ve b�t�n zamanlar� a�arak ula��yordu insan kula��na..." Esed, bu olaydan k�sa bir s�re sonra Elsa ile birlikte m�sl�man oldu�unu a��klad�. B�ylece on dokuz ya�lar�ndayken g�r�p �oktan unutmu� oldu�u bir r�ya tecelli etmi�ti: Bu r�yada Esed, i�inde bulundu�u bir metro treninin yeralt�ndan ��kt�ktan sonra sapland��� sonsuz ufuklu bir batakta, az �tede ��km�� duran ve kendisini bekledi�ini hissetti�i, y�z� �rt�l� k�sa kollu harmanili binicisi olan bir devenin terkisine binerek, saat, g�n, ay, k�saca zaman kavram�n� yitirecek kadar uzun bir yolculuk sonunda, yakmayan fakat k�r edici parlakl�ktaki bir beyaz ����a vard���n� g�rm�� ve tasvir edilemez ahenkteki bir sesin 'Buras� Bat�n�n en u� �ehri' dedi�ini i�itmi�ti. Y�llar sonra, r�yas�ndaki binicinin Hz. Peygamber, �����n kavu�tu�u, i�itti�i s�zlerin ise Bat�daki hayat�n�n sona erece�inin habercisi oldu�u tefsiriyle kar��la�acakt�r. -Esed, 1927 Ocak'�nda bir kez daha, ama bu sefer Elsa ve onun alt� ya��ndaki o�lu ile beraber yola ��kt�. Daha o g�nden bunun d�n��� olmayan bir yolculuk oldu�unu hissetmi�ti. -Deniz yoluyla Cidde'ye oradan da Mekke'ye hacca gittiler. -Vard�ktan dokuz g�n sonra Elsa, bilinmeyen bir hastal�ktan �ld� ve Mekke mezarl���na g�m�ld�. Ayn� y�l Kral Abd�laziz ile tan��t�. -Bir m�ddet sonra Zeyd'i yan�na �a��rd�. Bu arada yeniden evlendi ve Medine'ye yerle�ip, tarih ve tefsir �al��t�. Fakat hi�bir zaman evde s�rekli kalmad�, Zeyd'le Arabistan'da pek �ok seyahatler yapt�. �eyh Sunus� ile tan��t�, Libya ba��ms�zl�k sava��na kat�lmak i�in yola ��kt�, fakat �mer el-Muhtar'a yeti�emedi. 1932 y�l� Arabistan'daki hayat�n�n sonu oldu. 1942 y�l�nda babas� ve k�z karde�i toplama kamp�nda �ld�ler. Pakistan'a gitti, Cinnah ve �kbal'le tan��t�; 1947'de Pakistan D��i�leri Bakanl��� Ortado�u Dairesi ba�kan� ve �slam� Tecdit Kurumu �yesi oldu, �al��malarda ve ara�t�rmalarda bulundu. 1952 y�l� ba�lar�nda yirmi be� y�ll�k ayr�l�ktan sonra Pakistan'� Birle�mi� Milletler'de temsil etmek �zere New York'a gitti. K�sa s�re sonra bu vazifesinden ayr�ld� ve Mekke'ye Giden Yol adl� hat�rat�n� ve seyahatnamesini yazd� ve ne�retti. Daha sonraki y�llar�n� elinizdeki bu meali haz�rlamaya hasretti. 1992 y�l�nda �spanya'da vefat etti. |